نیمه پر لیوان اینترنت:
انزوای اجتماعی در کاربران اینترنت کمتر است

۱۳۹۲ چهارشنبه ۳۰ بهمن ساعت 12:23

یکی از نگرانی‌ها از بابت استفاده از اینترنت، مربوط به شکل‌گیری روابط مجازی و از بین رفتن روابط در دنیای واقعی است.

روابط اجتماعی موضوع مهمی است که تعیین کننده بسیاری از رفتارها و روحیات افراد به حساب می‌آید. بالا بودن میزان این روابط می‌تواند زمینه زندگی بهتر و شادتر را فراهم کنند، اما از سوی دیگر همین ارتباطات می‌توانند خطرناک باشند. با رواج اینترنت و ایجاد شبکه‌های اجتماعی در آن، ایجاد ارتباط مجازی به یکی از چالش‌های دنیای جدید تبدیل شد. یکی از نگرانی‌ها از بابت استفاده از اینترنت، مربوط به شکل‌گیری روابط مجازی و از بین رفتن روابط در دنیای واقعی است. اما آیا ایجاد روابط مجازی به معنای پایان روابط در دنیای واقعی است؟
به گزارش خبرگزاری برنا کاربران شبکه‌های اجتماعی نظرات مختلفی در این باره دارند. مریم کاربر فیس‌بوک و توئیتر است. او درباره روابط اجتماعی‌اش بعد از عضویت در شبکه‌های اجتماعی می‌گوید: «نمی‌توانم بگویم فیس‌بوک باعث شده دیگر دوستانم را نبینم یا ارتباطم را کم کنم. حتی بعضی ارتباطهایی که قطع شده بود هم با پیدا کردن صفحه دوستان قدیمی‌ام در فیس‌بوک احیا شد. ارتباط‌هایی که بودند هم سر جایشان هستند. به اضافه این که اشتراک گذاشتن پست‌های مختلف و نظر دادن درباره آنها بعضی ارتباطها را عمیق‌تر کرده.»
کاوه اما نظر دیگری دارد. او می‌گوید فیس‌بوک باعث می‌شود آدمها توهم ارتباط داشته باشند: «معمولا پست‌هایی که دوستانم در فیس‌بوک به اشتراک می‌گذارند چیز خاصی ندارد. یا عکس‌های خودشان است یا مسائل سیاسی و اجتماعی روز که تمایلی به شرکت در بحث درباره آنها ندارم. در عوض اگر همدیگر را می‌دیدیم حرف‌های مشترکی داشتیم که بزنیم و برای هر دویمان جالب باشد. فکر می‌کنم نوعی توهم ارتباط در فیس‌بوک وجود دارد که باعث می‌شود تصور کنی از دوستانت خبر داری. در حالی که همه مسائل زندگی‌شان را آنجا نمی‌نویسند. فکر می‌کنم شبکه‌های اجتماعی اینترنت فقط به درد وقت گذرانی می‌خورد.»
رسانه‌های اجتماعی هر یک در زمان پیدایش‌شان باعث بحث‌ها و چالش‌هایی درباره ارتباطات انسانی شده‌اند، اما در بسیاری از موارد با گذشت زمان این نگرانی‌ها کاهش پیدا کرده است. اینترنت هم یکی از تکنولوژی‌هایی است که این دغدغه را ایجاد کرده و نگرانی از جایگزینی آن با ارتباطات انسانی به تحقیقاتی در این حوزه منجر شده.
در یکی از این پژوهش‌ها که توسط منوچهر محسنی، بهزاد دوران و محمدهادی سهرابی انجام شده، میزان استفاده از اینترنت در شبانه‌روز، شدت ارتباطات اجتماعی کاربر در جهان واقعی و میزان تجربه و مهارت فرد در استفاده از اینترنت را در رابطه با انزوای اجتماعی بررسی شده. 204 نفر از کاربران کافی‌نت‌ها در تهران پرسشنامه‌ای را تکمیل کردند که میانگین سنی آنها 23 سال و 75درصد مجرد بودند.
نتایج به دست آمده نشان داد بین زمان استفاده از اینترنت در شبانه‌روز و میزان انزوای اجتماعی رابطه معکوس وجود دارد. استفاده اجتماعی از اینترنت، انزوای اجتماعی را کاهش می‌دهد. اینترنت می‌تواند نقش مکملی در ارتباطات اجتماعی ایفا کند. ارتباطات اجتماعی چهره به چهره یا تلفنی در فواصل زمانی خاص رخ می‌دهند و اگر از حد خاصی تجاوز کنند نوعی تعدی به زندگی و زمان خصوصی افراد تلقی می‌شود. اما ارتباط از طریق اینترنت می‌تواند بدون ایجاد مزاحمتی، فواصل خالی زمانی را پر کند. اینترنت باعث کاهش انزوای اجتماعی می‌شود اما این تاثیر گسترده نیست، بلکه محدود است.
یک مطالعه دیگر درباره شبکه اجتماعی فیس‌بوک نشان داده که به اشتراک گذاشتن اطلاعات و اخبار، آزادی در ارتباط وجریان آزاد اطلاعات از دلایل پیوستن دانشجویان ایرانی به فیس‌بوک است. دکترعلی اصغر کیا و یونس نوری‌مرادی در خلال این تحقیق نوشته‌اند: متاسفانه در ایران در عرصه سیاست‌گذاری فضای مجازی به ویژه رسانه‌های جدید توجه چندانی به نیازهای ارتباطی مخاطبان ایرانی در پیوستن به شبکه‌های مجازی به خصوص فیس‌بوک نشده است. در حقیقت نگاه منفی به تحولات فناوری در رسانه‌های جدید و بی‌توجهی به نیازهای ارتباطی مخاطبان نه تنها ما را از شناخت علمی نیازهای ارتباطی دور می‌کند، بلکه زمینه را برای تاثیرگذاری این شبکه‌ها (که در بسیاری موارد همسو با منافع ملی ما نیست) فراهم می‌کند.
به نظر می‌رسد افراد در استفاده از تعاملات اینترنتی با هم متفاوت عمل می‌کنند و نمی‌شود برای همه حکم کلی صادر کرد. یا به قول مریم: «هر کسی خودش تعیین می‌کند چه استفاده‌ای از فیس‌بوک بکند. من کسانی را می‌شناسم که حتی برای کار و ایجاد ارتباطهای کاری از طریق فیس‌بوک اقدام کرده‌اند.»